O NOTARIACIE

Notariat to współcześnie organ strzegący bezpieczeństwa obrotu prawnego i jego zgodności z obowiązującym prawem. Reprezentantem notariatu jest notariusz – osoba zaufania publicznego powołana do dokonywania czynności, którym strony powinny lub pragną nadać formę notarialną. 

Do podstawowych czynności notarialnych zalicza się: sporządzanie aktów notarialnych, sporządzanie aktów poświadczenia dziedziczenia, poświadczeń, spisywanie protokołów, uwierzytelnianie, sporządzanie protestów weksli i czeków, przyjmowanie oświadczeń o przyjęciu lub zrzeczeniu się spadku, przyjmowanie różnego rodzaju depozytów. Szczegółowo zadania notariusza określone są w Prawie o notariacie.

Dokonane przez notariusza czynności notarialne, jako dokumenty urzędowe, wywołują określone skutki prawne dla podmiotów tej czynności i osób trzecich. Za ich prawidłowość, a także staranność wykonywania swoich działań, notariusz ponosi odpowiedzialność cywilną, karną i dyscyplinarną.

Nadzór nad notariuszami sprawuje samorząd notarialny. Obejmuje on izby notarialne oraz Krajową Radę Notarialną, która z mocy ustawy, pełni rolę reprezentanta notariatu polskiego. Przynależność notariuszy do izb notarialnych jest obowiązkowa.

Nadzór nad samorządem notarialnym, a także bezpośrednio nad notariuszami, sprawuje również Minister Sprawiedliwości, do którego zadań należy między innymi powoływanie notariuszy, wyznaczanie siedzib ich kancelarii oraz kontrola dokonanych czynności notarialnych, wykonywana w formie wizytacji.

Notariat polski należy do Międzynarodowej Unii Notariatu (MUNŁ) oraz Konferencji Notariatów Unii Europejskiej (KNUE). Są to organizacje zrzeszające notariaty typu łacińskiego, ukształtowane w kontynentalnej kulturze prawnej (kulturze prawa stanowionego).

Notariaty europejskie różnią się między sobą sposobem funkcjonowania, rodzajem czynności dokonywanych przez notariuszy, a także zakresem odpowiedzialności. Jednak wszędzie notariat ma swoje znaczące miejsce w systemie organów prawa, ugruntowane przez wieloletnią, a w wielu państwach przez wielowiekowa tradycję.

Notariat typu łacińskiego jest postrzegany obecnie jako gwarant pewności obrotu prawnego. Zdobywa coraz większe uznanie także w krajach, gdzie dotychczas uznawano jedynie common law (prawo wspólne) między innymi w Kanadzie, USA czy Wielkiej Brytanii.

ODPOWIEDZIALNOŚĆ NOTARIUSZA

Odpowiedzialność notariusza za dokonywane czynności notarialne.

Dokonane przez notariusza czynności notarialne, jako dokumenty urzędowe, wywołują określone skutki prawne dla podmiotów tej czynności i osób trzecich. Notariusz stoi więc na straży legalności i bezpieczeństwa obrotu prawnego i jego zgodności z prawem, a za prawidłowość i staranność wykonywania swoich działań ponosi odpowiedzialność cywilną, karną i dyscyplinarną.

Rodzaje odpowiedzialności notariusza za dokonane czynności notarialne:

Odpowiedzialność cywilna notariuszy.

Zgodnie z art. 49 Prawa o notariacie, notariusz ponosi odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną przy wykonywaniu czynności notarialnych na zasadach określonych w kodeksie cywilnym. Notariusz jest zobowiązany do zachowania szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności. Staranność ta powinna przejawiać się w fachowości i uzasadnionej dociekliwości notariusza, koniecznej dla prawidłowego dokonania czynności notarialnej. Zgodnie z art. 472 kodeksu cywilnego dłużnik (w tym wypadku notariusz, który wyrządził szkodę) odpowiedzialny jest za niezachowanie należytej staranności, chyba, że przepis szczególny lub umowa stanowi inaczej.
Art. 19a. Prawa o notariacie nakłada na notariusza obowiązek ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej. Wynika z tego, że notariusz gwarantuje swoim majątkiem i ubezpieczeniem naprawienie szkody wyrządzonej przez błędną czynność.
Notariusz może zwolnić się z odpowiedzialności wykazując, że niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania jest skutkiem okoliczności, za które nie ponosi odpowiedzialności ani on sam, ani jego pracownicy. W braku przepisu ograniczającego odpowiedzialność notariusza za szkodę uznać należy, że odpowiada on zarówno za straty, które poszkodowany poniósł, jak i za spodziewane korzyści, które mógłby osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono, oczywiście przy uwzględnieniu normalnych następstw działania lub zaniechania notariusza, oraz przyczynienia się poszkodowanego do powstania lub rozmiarów szkody.

Odpowiedzialność karna notariuszy.

Notariusz, posiadający w świetle ustawy Prawo o notariacie status funkcjonariusza publicznego, podlega odpowiedzialności karnej przewidzianej w kodeksie karnym dla takich funkcjonariuszy.

Zgodnie z art. 231 §1 kodeksu karnego funkcjonariusz publiczny, który przekraczając swoje uprawnienia lub nie dopełniając obowiązków działa na szkodę interesu publicznego lub prywatnego podlega karze pozbawienia wolności do lat 3. § 2 tego artykułu zaostrza karę (od roku do 10 lat)w sytuacji, gdy czyn ten dokonany został w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub osobistej. Natomiast w razie popełnienia powyższego czynu nieumyślnie (wskutek lekkomyślności lub niedbalstwa), sprawca podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2, jeżeli wyrządzona szkoda jest istotna.

Notariusz ponosi odpowiedzialność karną z tytułu naruszenia tajemnicy okoliczności sprawy. Zgodnie z art.266 kodeksu karnego osoba, która ujawnia lub wykorzystuje informację, z którą zapoznała się w związku z pełnioną funkcją, wykonywaną pracą, działalnością publiczną, społeczną, gospodarczą lub naukową podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.

Odpowiedzialność dyscyplinarna notariuszy.

Odpowiedzialność dyscyplinarna ma charakter odpowiedzialności wewnątrz korporacji zawodowej i nie wyłącza innych rodzajów odpowiedzialności. Notariusz odpowiada dyscyplinarnie za:

  • przewinienia zawodowe – są nimi naruszenia obowiązków notariuszy (np. niezachowanie tajemnicy, podjęcie zajęcia lub zatrudnienia bez zgody rady izby notarialnej, nie uczestniczenie w walnym zgromadzeniu, nie odprowadzanie składki na samorząd);
  • uchybienia powadze lub godności zawodu – przyczyny odpowiedzialności należące do tej grupy są trudne do jednoznacznej oceny, gdyż mają często charakter bardzo subiektywny i mogą być różnie interpretowane w zależności od poglądów i charakteru osoby oceniającej. Zdarzają się tu często sytuacje z pogranicza uchybienia, które zawsze muszą być przedmiotem szczegółowej analizy. Za sytuacje jednoznaczne uznać należy np. reklamę usług notariusza w mediach, publiczne nadużywanie alkoholu czy też kontakty towarzyskie ze światem przestępczym;
  • niespełnienie obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej za szkody wyrządzone przy wykonywaniu czynności, o których mowa w art. 1 § 1.

Zgodnie z art. 51 Prawa o notariacie karami dyscyplinarnymi są:

  • upomnienie – najłagodniejsza kara dyscyplinarna, nie rodzi dalej idących skutków, jednakże odpis prawomocnego orzeczenia dołącza się do akt osobowych obwinionego;
  • nagana – jej wymierzenie pociąga za sobą zakaz udziału w organach samorządu notarialnego i w sądownictwie dyscyplinarnym przez okres 3 lat, podlega też ujawnieniu w aktach personalnych obwinionego;
  • kara pieniężna – do wysokości pięciokrotnego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw, nie niższa od połowy tego wynagrodzenia, wpływa na rzecz Skarbu Państwa, jej orzeczenie rodzi analogiczne skutki jak nagana;
  • pozbawienie prawa prowadzenia kancelarii – najbardziej dolegliwa spośród kar dyscyplinarnych. Prawo o notariacie nie stanowi wprost, czy kara ta ma jedynie charakter czasowy, czy też może być orzeczona dożywotnio. Biorąc jednak pod uwagę brzmienie art. 65 § 3 ustawy uznać należy, że ma ona charakter czasowy i orzeczenie o zastosowaniu tej kary winno określać czas jej trwania. Poważne naruszenie obowiązków notariusza, mające charakter przestępczy, rodzi odpowiedzialność karną, która może skutkować orzeczeniem środka karnego przewidzianego w art. 41 kodeksu karnego – zakazem wykonywania zawodu. Orzeczenie kary pozbawienia prawa prowadzenia kancelarii jest podstawą odwołania notariusza przez Ministra Sprawiedliwości (art. 16 § 1 pkt 4 Prawa o notariacie).

NOTARIAT W POLSCE

Zgodnie z ustawą z 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie samorząd notarialny tworzą wszyscy notariusze w Polsce. Samorząd obejmuje izby notarialne oraz Krajową Radę Notarialną, która z mocy ustawy, pełni rolę reprezentanta notariatu polskiego. Przynależność notariuszy do izb notarialnych jest obowiązkowa.

Izbę notarialną tworzą notariusze prowadzący kancelarię w okręgu danego sądu apelacyjnego. Obecnie w Polsce istnieje 11 izb notarialnych (w Białymstoku, Gdańsku, Katowicach, Krakowie, Lublinie, Łodzi, Poznaniu, Rzeszowie, Szczecinie, Warszawie i Wrocławiu), zaś siedzibą Krajowej Rady Notarialnej jest Warszawa.

Poszczególne Izby są samodzielne, niezależne i posiadają osobowość prawną. Organami izby są walne zgromadzenie notariuszy i wybierana na trzyletnią kadencję Rada Izby Notarialnej.

Do zakresu działania walnego zgromadzenia notariuszy izby notarialnej należy
w szczególności:

  • wybór prezesa i wiceprezesa oraz członków rady izby notarialnej;
  • wybór członka Krajowej Rady Notarialnej;
  • wybór notariuszy do sądów dyscyplinarnych oraz rzecznika dyscyplinarnego;
  • zatwierdzenie sprawozdania rocznego i zamknięcia okresu rachunkowego;
  • przedstawionego przez Radę Izby Notarialnej, uchwalenie budżetu;
  • ustalenie składek na określone cele oraz załatwianie innych spraw w zakresie działania notariatu.

Walne zgromadzenie notariuszy zwoływane jest obowiązkowo raz do roku.

Do zakresu działania rady izby notarialnej należy w szczególności:

  • opiniowanie wniosków w przedmiocie powoływania i odwoływania notariuszy i asesorów notarialnych;
  • nadzór nad wykonywaniem obowiązków przez notariuszy (w tym rozpatrywanie skarg na pracę notariuszy),
    asesorów i aplikantów notarialnych oraz nad przestrzeganiem przez nich powagi i godności notariusza;
  • nadzór nad wykonaniem obowiązkowego ubezpieczenia notariuszy;
  • organizowanie szkolenia aplikantów notarialnych;
  • zarząd majątkiem izby
  • zwoływanie walnych zgromadzeń notariuszy izby i wykonywanie uchwał tych zgromadzeń
  • prowadzenie wykazów notariuszy, asesorów i aplikantów notarialnych izby oraz wykonywanie innych
    czynności przewidzianych prawem.

Rada izby notarialnej wybierana jest przez walne zgromadzenie notariuszy spośród jej członków. Jej kadencja trwa 3 lata.

Nadzór merytoryczny nad działalnością notariuszy i organami samorządu notarialnego sprawuje Minister Sprawiedliwości. Natomiast nadzór nad notariuszami działającymi na obszarze właściwości danej izby sprawuje również Rada Izby Notarialnej.

NOTARIAT W EUROPIE

Notariat to współcześnie organ strzegący bezpieczeństwa obrotu prawnego i jego zgodności z obowiązującym prawem. Notariaty europejskie różnią się między sobą sposobem funkcjonowania, rodzajem czynności dokonywanych przez notariuszy, a także zakresem odpowiedzialności. Jednak wszędzie notariat ma swoje znaczące miejsce w systemie organów prawa, ugruntowane przez wieloletnią, a w wielu państwach przez wielowiekowa tradycję.
Organizacją, która zrzesza kraje o systemie notarialnym typu łacińskiego jest Międzynarodowa Unia Notariatu (MUNŁ). Obecnie członkami MUNŁ jest 77 notariatów z Europy, Ameryki, Afryki i Azji. Unia Notariatu Łacińskiego (obecnie Międzynarodowa Unia Notariatu) została założona 2 października 1948 r. w Buenos Aires w celu rozpowszechniania, koordynowania i rozwijania działalności notarialnej na świecie, a także dla zapewnienia ścisłej współpracy pomiędzy notariatami będącymi jej członkami. Jej siedzibą administracyjną jest Rzym.

Notariat polski należy do Międzynarodowej Unii Notariatu od 1992 roku. Oficjalne wstąpienie polskich notariuszy do tej organizacji nastąpiło w czasie XX Międzynarodowego Kongresu Notariatu Łacińskiego w Cartagenie de Indias w Kolumbii.

Notariat wypracował przez stulecia zasady, które do dziś, chociaż ulegają transformacjom, uznawane są za niezbędne do prawidłowego funkcjonowania tej instytucji. Zalicza się do nich odgórnie regulowaną taksę notarialną, określony sposób nabywania uprawnień do wykonywania zawodu notariusza, wymóg formy notarialnej dla określonych czynności prawnych oraz numerus clausus.

1) Taksa notarialna

We wszystkich państwach należących do UINL, poza Holandią, taksa notarialna regulowana jest przez państwo. W niektórych krajach jest sztywna i istnieje jako reguła bez odstępstw, w innych dopuszczane są możliwości odstępstwa od zasady.

Obniżki wynagrodzenia nie są w ogóle dopuszczalne w takich państwach, jak Niemcy, Belgia, Grecja, Luksemburg, Szwajcaria, Słowacja i Czechy. W Niemczech taksa notarialna jest sztywna i regulowana odgórnie. Zależy od wartości przedmiotu sprawy i jest degresywna. Jakiekolwiek negocjacje na ten temat z klientami są niedopuszczalne, w żadnym wypadku taksa nie może być narzędziem konkurencji. Podobna sytuacja występuje w Belgii. Taksa notarialna jest tam sztywna, a jej obniżenie skutkuje wszczęciem wobec notariusza postępowania dyscyplinarnego. Nie może być też przedmiotem negocjacji z klientami w Luksemburgu i w Grecji. We Włoszech przepisy uwzględniają dla określonych czynności taksę minimalną i maksymalną. W tym zakresie jest ona obowiązkowa i nie może być przedmiotem konkurencji między notariuszami. W innych państwach, np. we Francji i Hiszpanii, czynności notarialne dzielą się na takie, co do których istnieje monopol notarialny, oraz na takie, co do których monopol taki nie ma zastosowania. Przy dokonywaniu tych pierwszych czynności taksa notarialna jest sztywna i nie może być przedmiotem negocjacji z klientami, zaś w pozostałych przypadkach może być negocjowana. Francuzi taksę notarialną pobieraną przy dokonywaniu czynności obligatoryjnych nazywają należnością, zaś przy czynnościach, gdzie taksa może być negocjowana – honorarium.

Należy nadmienić, że w ostatnich latach nie tylko w Polsce dyskutuje się o odpłatności informacji i porad udzielanych klientom kancelarii notarialnych. Obecnie informacje i porady notarialne są bezpłatne w Niemczech, w Hiszpanii, w Estonii, w Grecji i na Słowacji. Jedynie pierwsza informacja udzielana konkretnemu interesantowi jest bezpłatna w Austrii, w Belgii i w Słowenii, natomiast we Francji, we Włoszech, na Węgrzech, Litwie, Łotwie, w Holandii i w Czechach są one odpłatne.

2) Sposób nabywania uprawnień do wykonywania zawodu notariusza

System szkolenia oraz dostępu do zawodu w większości państw należących do UINL jest odmienny niż w Polsce. W zasadzie wszędzie konieczne jest ukończenie wyższych studiów prawniczych, natomiast nie wszędzie prowadzone są szkolenia odpowiadające polskiej aplikacji notarialnej.

We Francji, po ukończeniu studiów prawniczych i uzyskaniu tytułu odpowiadającego polskiemu tytułowi magistra prawa, kandydat musi odbyć szkolenie, mając do wyboru szkolenie uniwersyteckie lub poza uniwersyteckie w dziedzinie notarialnej. Studia notarialne trwają trzy lata i w tym czasie kandydat musi odbyć dwuletni staż w kancelarii. Po ukończeniu studiów notarialnych i odbyciu stosownego stażu, po zdaniu wielu egzaminów, w tym obronie pracy dyplomowej, osoba taka otrzymuje tytuł notariusza-asystenta. Jednak tylko nieliczni spośród nich zostają w konsekwencji notariuszami prowadzącymi własne kancelarie (z uwagi na obowiązująca zasadę numerus clausus). Przedstawiciele innych zawodów prawniczych mogą być rekrutowani na notariuszy tylko po zdaniu egzaminu kontrolującego ich wiedzę w tym zakresie i po odbyciu co najmniej rocznego stażu w kancelarii notarialnej.

W Niemczech i Austrii po ukończeniu prawniczych studiów uniwersyteckich nie przeprowadza się odrębnego szkolenia notarialnego, a każdy chcący wykonywać zawód stricte prawniczy musi odbyć aplikacją wspólną dla wszystkich zawodów prawniczych (organizowaną przez instytucję publiczną). Po roku, po złożeniu egzaminu, rozpoczyna się specjalizacja. Trwa ona od 3 do 6 lat w Niemczech i około 7 lat w Austrii. Ocena uzyskana z powyższego egzaminu, ocena na dyplomie uniwersyteckim oraz długość wykonywania działalności prawniczej są specjalnie punktowane i późniejszy nabór do konkretnego zawodu opiera się właśnie na systemie punktacji.
W Hiszpanii, aby uzyskać tytuł notariusza kandydat musi zdać bardzo trudny egzamin państwowy, ogłaszany przez Ministra Sprawiedliwości w porozumieniu z Generalną Dyrekcją Rejestrów i Notariatu. Także tu zaliczenie egzaminu nie jest jednoznaczne z uzyskaniem miejsca do wykonywania zawodu. Po zdaniu egzaminu kandydat bierze udział w konkursie na obsadzenie wakatu kancelarii notarialnej, wygranie którego daje dopiero prawo do samodzielnej pracy w charakterze notariusza.

We Włoszech kandydaci na notariuszy muszą odbyć dwuletni staż w kancelarii notarialnej. Centralny egzamin notarialny jest organizowany raz na dwa lata w Rzymie. Uczestniczy w nim średnio około 3 000 osób na około 200 miejsc. Przedstawiciele innych zawodów prawniczych nie mogą bez zdania tego egzaminu i odbycia stażu zostać notariuszami. Sędziowie i niektórzy urzędnicy Ministerstwa Sprawiedliwości, aby móc przystąpić do egzaminu mogą mieć skrócony staż.

W Luksemburgu aplikacja notarialna, która obejmuje całkowite szkolenie z zakresu prawa luksemburskiego i co najmniej dwunastomiesięczny staż praktyczny w kancelarii notarialnej, kończy się egzaminem, po zdaniu którego otrzymuje się dyplom kandydata na notariusza. Jednak i w Luksemburgu obowiązuje zasada numerus clausus, więc zaliczenie tego egzaminu nie gwarantuje uzyskania prawa do powadzenia kancelarii. Przedstawiciele innych zawodów prawniczych, chcąc uzyskać prawo wykonywania zawodu notariusza, muszą najpierw uzyskać dyplom kandydata na notariusza.

W Czechach egzamin notarialny zdaje się po pięcioletniej praktyce (stażu) w kancelarii notarialnej. Przedstawicielom innych zawodów prawniczych Minister Sprawiedliwości może zaliczyć do pięcioletniego okresu takiej praktyki 2 lata wykonywania zawodu sędziego, prokuratora, adwokata, a także asesora sądowego lub prokuratorskiego.

W niektórych państwach, podobnie jak w Polsce, notariuszem może zostać osoba wykonująca inny zawód prawniczy, tj. sędzia, prokurator, radca prawny czy adwokat po upływie określonego okresu wykonywania swego zawodu, np. na Węgrzech po 3 latach, w Grecji po 2, a w Rumunii po 5.

We wszystkich państwach należących do UINL notariusz otrzymuje nominację na czas nieokreślony. Na ogół przepisy poszczególnych państw nie określają też minimalnego wieku, po ukończeniu którego można stać się notariuszem. Z uwagi jednak na ograniczenia, wynikające między innymi z zasady numerus clausus, w większości państw karierę zawodową w notariacie często rozpoczyna się znacznie później niż w Polsce.

Są jednak państwa, w których przepisy przewidują minimalny wiek dla notariusza. Na przykład w Grecji, tak jak w Polsce, wynosi on 26 lat. W niemal wszystkich państwach jest natomiast przewidziany górny jego limit, do którego zawód ten można wykonywać. W Hiszpanii, w Grecji, w Niemczech, w Chorwacji i na Węgrzech wynosi 70 lat, w Holandii – 65, w Luksemburgu – 72, a w Belgii – 67, przy czym po ukończeniu 66 roku życia notariusz jest w przejściowym okresie przedemerytalnym, tak aby do ukończenia 67 lat mógł zakończyć wszelkie sprawy związane z likwidacją kancelarii. We Francji zawód notariusza wykonuje się dożywotnio, za wyjątkiem Alzacji – Mosele, gdzie górny limit wieku wynosi 70 lat. We Włoszech notariusz może pracować do ukończenia 75 roku życia.

Oczywiście przepisy żadnego z państw nie przewidują ograniczeń, jeżeli chodzi o płeć osób, które ten zawód wykonują.

Omawiając zagadnienia dotyczące powołania i odwołania notariusza, należy zwrócić uwagę na organ, który w danym państwie mianuje go. Z reguły jest to Minister Sprawiedliwości, jak np. w Niemczech, Hiszpanii, we Francji, w Grecji, we Włoszech, na Węgrzech, w Rosji czy w Rumunii. W Belgii notariusza mianuje król, w Luksemburgu Wielki Książę Luksemburga, zaś w Szwajcarii Rada Państwa. Wszyscy, którzy rozpoczynają pracę, składają przysięgę. Często czynią to przed Ministrem Sprawiedliwości, jak w Estonii, Czechach czy Chorwacji albo często też przed Prezesem Sądu Apelacyjnego lub Okręgowego, jak w Niemczech, Belgii czy we Włoszech. Składając przysięgę, notariusz zobowiązuje się między innymi do zachowania tajemnicy zawodowej. Za naruszenie tego obowiązku podlega on odpowiedzialności. W Niemczech, w Hiszpanii, w Szwajcarii i na Słowacji za naruszenie tajemnicy zawodowej grozi odpowiedzialność karna.

Do niedawna niemal we wszystkich państwach należących do UINL warunkiem uzyskania nominacji było obywatelstwo danego kraju. Obecnie przymus ten nie dotyczy Portugalii, Chorwacji czy Hiszpanii.

Uzyskując prawo wykonywania zawodu, notariusz w zależności od przepisów danego państwa rozpoczyna pracę bądź w spółce, bądź samodzielnie. Niemal wszędzie możliwe jest prowadzenie kancelarii w formie spółek, jednak mogą one przybierać w poszczególnych państwa różne formy i podlegać pewnym ograniczeniom.

W Niemczech istnieją notariusze i notariusze-adwokaci. Ci pierwsi mogą zawiązywać spółki tylko z innymi notariuszami i tylko spółki dwuosobowe. Notariusze-adwokaci mogą zawiązywać spółki wieloosobowe, a ich wspólnikami mogą być przedstawiciele innych zawodów, zwłaszcza adwokaci, biegli księgowi, doradcy podatkowi. Mogą to być jedynie spółki osobowe.

W Belgii notariusze mogą zawiązywać spółki w każdej formie, z wyjątkiem spółek akcyjnych i spółek komandytowych. Wspólnikiem może zostać asesor notarialny, który uzyskuje wówczas tytuł notariusza stowarzyszonego, z kompetencjami takimi jak notariusz. Wykluczone jest natomiast zawiązywanie spółek z przedstawicielami innych zawodów. W Holandii notariusze mogą tworzyć spółki również w formie spółek prawa handlowego, zwłaszcza spółek z o.o. i akcyjnych. Mogą je zawiązywać także z przedstawicielami innych zawodów.

W Hiszpanii i Estonii do zawiązania spółki wymagana jest zgoda właściwej izby notarialnej i może to być spotka utworzona tylko z innymi notariuszami. Z notariuszami, ale także pod pewnymi warunkami spółki z przedstawicielami innych zawodów mogą zawiązywać notariusze francuscy, nie mogą natomiast wchodzić w spółki z asesorami notarialnymi.

Dalej z ograniczeniami poszła Chorwacja, gdzie notariusz nie może nie tylko zawiązywać spółek z przedstawicielami innych zawodów, w tym prawniczych, lecz obowiązuje zakaz prowadzenia kancelarii w jednym lokalu np. z adwokatami, geodetami czy doradcami podatkowymi. W Grecji i Słowenii przepisy nie zezwalają notariuszom na zawiązywanie spółek, a do l stycznia 2005 r. zakaz taki istniał również na Węgrzech.

Zasadą wynikającą z przepisów poszczególnych państw jest obligatoryjna przynależność do izb notarialnych i ponoszenia związanych z tym obowiązków, do których należy uczestniczenie w szkoleniach, a także uiszczanie składek członkowskich.

W niektórych państwach w celu zapewnienia minimalnego wynagrodzenia notariuszom pracującym w małych miejscowościach i na terenach słabo rozwiniętych ekonomicznie, a co za tym idzie mniej zarabiającym, tworzy się kasy kompensacyjne. Istnieją one w Grecji, Niemczech, Hiszpanii i we Włoszech. Wprowadzenie takich rozwiązań ma zapobiegać migracji notariuszy z terenów rolniczych i słabo rozwiniętych do dużych miast; jest to wynik dbałości o zapewnienie dostępu do usług notarialnych wszystkim obywatelom. W wielu państwach część składek przeznaczanych jest na tego rodzaju kasy. Ponadto w niektórych, jak w Hiszpanii, składki uiszczane są także na fundusz nazywający się w dosłownym tłumaczeniu „wzajemnością notarialną”. Jest to rodzaj ubezpieczenia kolegialnego, z którego środki przeznaczane są na leczenie i pomoc socjalną.

Notariusze francuscy opłacają składki na trzy organy samorządu notarialnego, tj. na szczebel krajowy, regionalny i departamentalny.

We Włoszech składka jest procentowa i wpłaty dokonywane są na Narodową Kasę Notarialną. Środki z niej przeznaczane są zarówno na pomoc medyczną dla notariuszy czynnych, jak i będących na rencie lub emeryturze. Ponadto notariusze włoscy uiszczają składką na funkcjonowanie rady notarialnej.

Odnosząc się do zakazów obowiązujących notariuszy, należy podkreślić fakt, że osobista reklama jest zabroniona w Belgii, Hiszpanii, Estonii, Francji, Luksemburgu, na Węgrzech i we Włoszech. Mogą oni natomiast posiadać własne strony internetowe, w których oprócz wskazania danych kancelarii, adresu, numerów telefonów i poczty internetowej mogą podawać informacje o specjalizacji danej kancelarii (np. w Belgii).

3) Wymóg formy notarialnej dla określonych czynności prawnych

Na funkcjonowanie notariatu wpływa zakres i rodzaj czynności, dla których przepisy poszczególnych państw przewidują formę notarialną.

Niemal we wszystkich państwach należących do UINL notariusze posiadają uprawnienia do sporządzania umów przeniesienia własności nieruchomości (poza Czechami), umów majątkowych małżeńskich (poza Litwą), poświadczenia dziedziczenia (poza Estonią, Polską i Portugalią), darowizn (poza Łotwą i Czechami) czy tworzenia spółek prawa handlowego (poza Łotwą). Przyznanie jednak kompetencji do sporządzania określonych czynności nie wszędzie oznacza wyłączność na jej dokonanie.

Różne są również skutki zawarcia umowy w formie innej niż forma aktu notarialnego, pomimo przewidzianego przez przepisy obowiązku zawarcia jej właśnie w tej formie. Na przykład w Niemczech przymus dokonania czynności w formie aktu notarialnego dotyczy przeniesienia własności nieruchomości, tworzenia spółek kapitałowych czy umów majątkowych małżeńskich. Niezachowanie formy aktu notarialnego powoduje nieważność czynności. Podobnie jest w Chorwacji czy Estonii. W niektórych zaś państwach niezachowanie takiej formy nie powoduje wprawdzie nieważności danej czynności, lecz jej brak nie pozwala na zarejestrowanie dokonanej czynności w księdze wieczystej lub w rejestrze handlowym (Hiszpania, Włochy).

4) Numerus clausus

Numerus clausus w notariacie oznacza przyznanie określonym organom państwowym, najczęściej Ministrowi Sprawiedliwości, kompetencji do kształtowania liczby notariuszy czy też kancelarii notarialnych w danym państwie lub w poszczególnych jego regionach, ograniczając ją do pewnej maksymalnej wielkości, określanej według kryteriów przyjętych przez to państwo. Zasada ta nie obowiązuje w Polsce.
Kryteria te uwzględniają specyfikę poszczególnych regionów, np. rolniczych, uprzemysłowionych, o dużej bądź małej liczbie mieszkańców, wysoko lub słabo rozwiniętych. Tworzy się w tym celu tzw. mapę rozmieszczenia kancelarii, co daje gwarancję, że, z jednej strony, odbiorcy usług notarialnych będą mieli zapewniony do nich dostęp bez konieczności poszukiwania ich w odległych miejscowościach, zaś z drugiej strony, że notariusze będą mieli odbiorców swoich usług.

Przyjęcie zasady numerus clausus uzasadnia się tym, że państwo wyposaża notariusza w określone funkcje o charakterze publicznym poprzez nadanie mu przymiotu osoby zaufania publicznego, wyposażenie w pieczęć z godłem państwa czy też przez zobowiązanie, jako płatnika, do pobierania i odprowadzania danin publicznych. Powołując notariusza w ramach określonego przez przepisy prawa limitu, państwo ma możliwość kontroli prawidłowego realizowania przez niego zadań publicznych. Powyższe cechy powodują, że w określonych sytuacjach uzyskuje on status funkcjonariusza państwowego i jako taki podlega stosownej odpowiedzialności.

Dla notariusza natomiast istnienie zasady numerus clausus to pewne status quo, pewność wykonywania zawodu na poziomie właściwym dla pełnionej funkcji, w pewnym stopniu publicznej, jak również możliwość zatrudniania odpowiedniej liczby wykwalifikowanych pracowników i godziwe ich wynagradzanie.

Powyższe względy zadecydowały, że zasada numerus clausus istnieje w większości państw europejskich należących do Międzynarodowej Unii Notariatu. Stosują ją Niemcy, Austria, Francja, Belgia, Grecja, Włochy, Luksemburg, Hiszpania, Estonia, Czechy, Chorwacja, Węgry i Słowacja. Nie znalazła natomiast miejsca w polskim prawie o notariacie. Podkreślić jednak należy, że zasada ta nie oznacza zamknięcia dostępu do zawodu, lecz ma na celu stworzenie mechanizmów, które pozwalają na logiczne, zgodne ze społecznym zapotrzebowaniem rozmieszczenie kancelarii, a organom państwowym daje możliwość lepszej kontroli wykonywania tego zawodu.

W oparciu o nią zawód notariusza wykonuje: w Grecji 3200 osób, w Czechach 441, na Słowacji 281, w Estonii 79, w Chorwacji 296, we Francji 8122, w Hiszpanii 2852, w Belgii 1320, na Węgrzech 283, w Luksemburgu 36, we Włoszech 4766, w Austrii 463. W Niemczech zawód ten wykonuje 9355 osób, przy czym 7728 osób to notariusze – adwokaci, a 1627 osób to notariusze (notaires monoprofessionnels).

Mechanizmy działania zasady numerus clausus są różne w poszczególnych państwach. Ciekawe i bardzo odmienne od polskich rozwiązania przyjęto w Hiszpanii. Minister Sprawiedliwości wydaje tam rozporządzenie o rozmieszczeniu kancelarii notarialnych raz na 10 lat. Zmiana nadzwyczajna może być dokonana po 5 latach od wydania rozporządzenia zasadniczego. Możliwe jest ponadto wydanie zmiany rozporządzenia zasadniczego w stosunku do pojedynczych miast lub miejscowości w ciągu 2 lat, nie częściej niż raz na 3 lata. W Hiszpanii istnieje ponadto właściwość terytorialna dla notariatu, co związane jest z faktem, że funkcjonują w tym państwie trzy kategorie notariuszy. Pierwszą z nich stanowią notariusze prowadzący kancelarie w miastach głównych, będących siedzibami prowincji, oraz w miastach liczących ponad 75 tysięcy mieszkańców. Kategoria druga to notariusze w miastach o liczbie mieszkańców od 18 000 do 75 000, zaś pozostali należą do trzeciej grupy.

Notariusze pierwszej kategorii to notariusze o najwyższych kwalifikacjach, którzy otrzymali najlepsze oceny z egzaminu zawodowego. W Hiszpanii każdy kandydat na notariusza musi zdać egzamin notarialny, nie ma natomiast możliwości przechodzenia z innego zawodu prawniczego do zawodu notariusza bez zdania takiego egzaminu. Zmiana grupy (kategorii) w obrębie zawodu notariusza jest uzależniona od spełnienia rygorystycznych kryteriów, na które składają się: wynik egzaminu, staż w zawodzie, a także publikacje z zakresu prawa o notariacie i dziedzin pokrewnych. Regułą jest, że notariusze rozpoczynający pracę otrzymują miejsce na otwarcie kancelarii w małych miejscowościach, często w regionach rolniczych i dopiero po kilku latach mogą zmienić kategorię w obrębie swego zawodu.

We Francji Minister Sprawiedliwości może tworzyć, likwidować i zmieniać siedziby kancelarii, biorąc pod uwagę kryteria ekonomiczne i liczbę mieszkańców. Kieruje się on opinią Komisji ds. lokalizacji kancelarii notarialnych, złożonej z przedstawicieli sądów i notariatu. Każdego roku we Francji powstaje i ulega rozwiązaniu około 30 kancelarii.

Inny sposób rozmieszczenia kancelarii przyjęto w Belgii, gdzie liczba ich jest limitowana w zależności od liczby mieszkańców. W miejscowościach do 75 000 mieszkańców jeden notariusz przypada na 5 000 osób, w miastach od 75 000 do 150 000 mieszkańców jeden na 6 000, w miastach od 150 000 do 250 000 mieszkańców jeden na 7 000, zaś w większych jeden na 9 000.

NAZDÓR NAD NOTARIATEM I DZIAŁALNOŚCIĄ NOTARIUSZA

Kwestia nadzoru nad notariatem i notariuszami została uregulowana w ustawie Prawo o notariacie oraz w Rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 30 kwietnia 1991 roku w sprawie trybu wykonywania nadzoru nad działalnością notariuszy i organów samorządu notarialnego, a także w innych, wydanych na podstawie ustawy Prawo o notariacie przepisach (np. w rozporządzeniu w sprawie taksy notarialnej).

Nadzór Ministra Sprawiedliwości.
Nadzór nad działalnością notariuszy i organami samorządu notarialnego Minister Sprawiedliwości może sprawować osobiście, za pośrednictwem prezesów sądów apelacyjnych lub sądów wojewódzkich, oraz przez wyznaczone osoby np. notariuszy zatrudnionych w Ministerstwie lub sądach dla wykonywania nadzoru.

Kwestia nadzoru została uregulowana w Prawie o notariacie oaz w Rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 30 kwietnia 1991 roku w sprawie trybu wykonywania nadzoru nad działalnością notariuszy i organów samorządu notarialnego, a także w innych, wydanych na podstawie ustawy Prawo o notariacie przepisach (np. w rozporządzeniu w sprawie taksy notarialnej).

Nadzór Ministra Sprawiedliwości nad notariuszami może przyjąć między innymi następujące formy:

podejmowanie decyzji dotyczących zatrudnienia notariuszy – ich powoływania i wyznaczania siedzib kancelarii (art. 10 ustawy Prawo o notariacie);
kształtowanie wynagrodzenia notariuszy przez wydawanie przepisów dotyczących taksy notarialnej (art. 5 ustawy Prawo o notariacie);
kontrola dokonanych czynności notarialnych, wykonywanej w formie wizytacji, lustracji oraz oceny działalności notariuszy na podstawie protokołów, sprawozdań rocznychi bilansów sporządzanych przez organy samorządu notarialnego (§ 1 rozporządzenia), negatywne wyniki dwóch kolejnych wizytacji mogą być podstawą odwołania notariusza przez Ministra Sprawiedliwości (art. 16 § 3 ustawy Prawo o notariacie);
prawo żądania wszczęcia wobec notariusza postępowania dyscyplinarnego (art. 45 ustawy Prawo
o notariacie );
badanie zasadności skarg i wniosków dotyczących pracy notariusza (§ 4.1.4 rozporządzenia).
Nadzór Ministra Sprawiedliwości nad organami samorządu notarialnego jest realizowany między innymi poprzez:
nadzór nad uchwałami organów samorządu notarialnego, przejawiający się w obowiązku wysyłania Ministrowi uchwał, protokołów walnych zgromadzeń notariuszy oraz sprawozdań i bilansów rocznych w ciągu 14 dni od ich podjęcia lub sporządzenia (art. 46 ustawy Prawo o notariacie), oraz w możliwości zwrócenia się do Sądu Najwyższego o uchylenie sprzecznych z prawem uchwał organu samorządu notarialnego w terminie 3 miesięcy od dnia ich doręczenia (art. 47 ustawy Prawo o notariacie);
uprawnienie do zwrócenia się do organów samorządu notarialnego o podjecie uchwały w określonej sprawie (art. 48 ustawy Prawo o notariacie);
udział w walnych zgromadzeniach notariuszy izb notarialnych (§ 4.1.5 rozporządzenia);
badanie działalności rad izb notarialnych, w szczególności z zakresu ich czynności nadzorczych i szkoleniowych (§1.2.4 rozporządzenia);
ustalanie kierunków nadzoru nad notariatem;
ustalanie planu siedzib kancelarii notarialnych (§ 11 rozporządzenia).

Nadzór samorządu notarialnego.
Nadzór nad notariuszami wykonywany przez organy samorządu notarialnego to typowy nadzór wewnątrz korporacyjny. Jest sprawowany przez radę izby notarialnej w stosunku do notariuszy prowadzących kancelarię na obszarze właściwości danej izby. Rada wykonuje go poprzez swoich członków oraz innych wyznaczonych w tym celu notariuszy (notariusze nie będący członkami rady lub notariusze emerytowani).

Formy i sposoby nadzoru sprawowanego przez radę izby:

wizytacje w kancelariach notarialnych obejmujące całokształt działalności kancelarii, dokonywane nie rzadziej niż raz na 3 lata. Notariusz, który przeprowadził wizytację sporządza z niej protokół i składa go radzie izby notarialnej. Rada przedstawia odpis protokołu Ministrowi Sprawiedliwości w ciągu 2 miesięcy od wizytacji. Negatywne wyniki dwóch kolejnych wizytacji, prowadzonych przez osobę wyznaczoną przez radę izby notarialnej mogą być, analogicznie jak przy nadzorze państwowym, podstawą odwołania notariusza przez Ministra Sprawiedliwości;
nadzór nad przestrzeganiem przez notariuszy, asesorów i aplikantów powagi i godności zawodu;
nadzór nad wykonywaniem obowiązkowego ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej. Spełnienie tego obowiązku ustala się na podstawie okazanej przez notariusza polisy lub innego dokumentu ubezpieczenia, potwierdzającego zawarcie umowy tego ubezpieczenia, wystawionego przez zakład ubezpieczeń;
rozpatrywanie skarg i wniosków dotyczących działalności notariusza i funkcjonowania kancelarii;
wydawanie zgody na podjęcie przez notariusza zatrudnienia (z wyjątkiem zatrudnienia w charakterze pracownika naukowo-dydaktycznego, dydaktycznego lub naukowego). O zamiarze podjęcia zatrudnienia lub zajęcia, notariusz jest obowiązany zawiadomić prezesa rady właściwej izby notarialnej. Rada rozstrzyga, czy podjęcie zatrudnienia lub zajęcia nie uchybia obowiązkom notariusza albo powadze wykonywanego zawodu;
wyznaczanie (przez prezesa rady izby) zastępcy notariusza w kancelarii notarialnej w sytuacji, gdy z nieprzewidzianych przyczyn notariusz nie pozostawił w kancelarii zastępcy na czas swojej nieobecności.

INFORMACJE O DOKUMENTACH

Dokumenty do niezbędne do wykonania czynności notarialnej.

Uprzejmie informujemy naszych klientów, że poniżej podana informacja może przyczynić się lepszego rozpoznania państwa sprawy. Prosimy o wstępną weryfikację sprawy na podstawie poniżej podanych informacji.

Notariusz wykonuje czynności po zweryfikowaniu dokumentów i na podstawie oryginałów lub w niektórych przypadkach na podstawie odpisów lub wypisów.

Zachęcamy do telefonicznego kontaktu z naszymi specjalistami w celu zweryfikowania wymagań naszego Klienta, co przyczyni się znacznie do sprawniejszej obsługi państwa sprawy w naszej kancelarii.

Informacja

Kancelaria Notarialna informuje, że do czynności należy przedłożyć oryginały następujących dokumentów:

Zbycie nieruchomości gruntowej

1. Dane osobowe stron umowy z dowodów osobistych lub paszportów (oryginały przy czynności) + stan cywilny + NIP + PESEL + miejsce zamieszkania celem doręczenia korespondencji.
2. Odpis skrócony Księgi Wieczystej lub zaświadczenie ze zbioru dokumentów.
3. Wypis z rejestru gruntów i jeśli są budynki wypis z kartoteki budynków (gmina, dzielnica, starostwo)
4. Wypis i wyrys z planu zagospodarowania przestrzennego lub inny równoznaczny dokument (gmina, dzielnica)
5. Wyrys z mapy ewidencyjnej / mapa z projektowanym podziałem ( starostwo, geodeta uprawniony)
6. Decyzja wójta, burmistrza przy podziale na mniejsze działki
7. Tytuł nabycia prawa (np. Akt notarialny, postanowienie sądu lub inny)
8. Zaświadczenie / zezwolenie urzędu skarbowego Art. 19 Ustawy o podatku od spadków i darowizn (spadek, darowizna, dział, zniesienie współwłasności)
9. Wartość przedmiotu (darowizna, zamiana, dział, zniesienie współwłasności, cena w PLN przy sprzedaży, sposób zapłaty – gotówka, przelew – numer, kredyt – bank).
10. Data wydania nieruchomości (ewentualne przedstawienie rozliczenia za wszelkie należności z tytułu eksploatacji budynku – media, podatki inne)
9. Dane do kontaktu stron / osób zainteresowanych czynności telefon ……… fax ……… e-mail………
10. Inne …………

 

Zbycie lokalu mieszkalnego lub niemieszkalnego stanowiącego odrębną nieruchomość

1. Dane osobowe stron umowy z dowodów osobistych lub paszportów (oryginały przy czynności) + stan cywilny + NIP + PESEL + miejsce zamieszkania celem doręczenia korespondencji.
2. Odpis skrócony Księgi Wieczystej.
3. Tytuł nabycia lokalu ( np. Akt notarialny, postanowienie sądu lub inny)
4. Opis lokalu.
5. Wartość przedmiotu ( darowizna, zamiana, dział, zniesienie współwłasności, ewentualne spłaty) lub cena w PLN przy sprzedaży, sposób zapłaty – gotówka, przelew – numer, kredyt – bank).
6. Data wydania lokalu (ewentualne przedstawienie rozliczenia za wszelkie należności z tytułu eksploatacji lokalu – media, podatki inne)
7. Dane do kontaktu stron / osób zainteresowanych czynności telefon …….. fax ………. e-mail ………
10. Inne …………

 

Zbycie spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego lub niemieszkalnego

1. Dane osobowe stron umowy z dowodów osobistych lub paszportów (oryginały przy czynności) + stan cywilny + NIP + PESEL + miejsce zamieszkania celem doręczenia korespondencji.
2. Odpis skrócony Księgi Wieczystej – jeśli jest założona.
3. Zaświadczenie ze spółdzielni potwierdzające tytuł do prawa.
4. Tytuł nabycia prawa ( np. Akt notarialny, postanowienie sądu lub inny)
5. Opis lokalu.
6. Wartość przedmiotu ( darowizna, zamiana, dział, zniesienie współwłasności, ewentualne spłaty) lub cena w PLN przy sprzedaży, sposób zapłaty – gotówka, przelew – numer, kredyt – bank).
7. Data wydania lokalu (ewentualne przedstawienie rozliczenia za wszelkie należności z tytułu eksploatacji lokalu – media, podatki inne)
9. Dane do kontaktu stron / osób zainteresowanych czynności telefon …….. fax ……. e-mail ……..
9. Inne …………

 

Poświadczenie dziedziczenia

1. Dane osobowe spadkobierców z dowodów osobistych lub paszportów + stan cywilny (oryginały przy czynności).
2. Zaświadczenie o nadaniu numeru PESEL spadkodawcy.
3. Odpis skrócony aktu zgonu spadkodawcy.
4. Odpis skrócony aktu małżeństwa spadkodawcy.
5. Opisy skrócone aktu urodzenia dzieci zmarłego, jeśli córka zmieniła nazwisko – odpis skrócony aktu małżeństwa.
6. Jeśli dzieci spadkodawcy zmarły przed nim wówczas – Odpisy skrócone aktu urodzenia wnuków spadkodawcy
7. Jeśli spadkodawca nie pozostawił dzieci – odpis skrócony aktu urodzenia rodzeństwa spadkodawcy i ewentualnie odpisy skrócone aktu małżeństwa kobiet (przy zmianie nazwiska)
8. Oryginały własnoręcznego testamentu zmarłego lub wypis aktu notarialnego z podpisem notariusza.
9. Dane do kontaktu stron / osób zainteresowanych czynności telefon …….. fax ……. e-mail ……..
10. Inne …………

HISTORIA POLSKIEGO NOTARIATU

Polski notariat ma długą, bogatą i dosyć burzliwą historię. Być może to legenda, ale pierwsze dokumenty typu notarialnego potwierdzały nadania królewskie już za króla Bolesława Krzywoustego. Natomiast z całą pewnością wiadomo, że w 1284 r. papież Marcin IV wydał decyzję upoważniającą arcybiskupa gnieźnieńskiego Jakuba II Świnkę do mianowania dwóch notariuszy publicznych.

Najstarszy znany polski dokument notarialny pochodzi z roku 1287 i został sporządzony przez notariusza Budzisława, pracującego w kancelarii arcybiskupiej. Kolejne dokumenty pojawiać się zaczęły nieprzerwanie po 1309 r. Notariat polski rozkwitał szczególnie w XIV wieku kiedy Polska prowadziła z zakonem krzyżackim procesy wymagające wiarygodnych dokumentów i innych poświadczeń notarialnych. W tym też czasie pojawiają się statuty synodalne, regulujące działalność notariuszy.

Notariat publiczny w Polsce był w swych początkach instytucją przejętą z Europy, głównie poprzez Kościół. W XV wieku wszystkie transakcje dotyczące nieruchomości musiały być wpisywane do akt sądów ziemskich, a od roku 1588 istniał nakaz wpisywania hipoteki do ksiąg sądowych. W tym czasie z końcem XVI w., ukształtowała się tzw. regentura, ze staropolska zwana częściej rejenturą, z jej przedstawicielem regentem lub rejentem, czyli pierwowzór współczesnego notariatu.

W czasie zaborów tj. na przestrzeni prawie 200 lat gdy nie istniało państwo polskie – notariusz był osobą zaufania publicznego poprzez kojarzenie go z polską tradycją ziemiańską i kulturą kupiectwa.

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w 1918 roku trwał wielki proces unifikacji jako że na obszarach państwa polskiego w początkowej fazie okresu pozaborowego stosowano unormowania prawne zaborców tj. prawo pruskie, rosyjskie i austro-węgierskie. Proces unifikacji prawa, wszystkich jego dziedzin i gałęzi na ziemiach polskich trwał aż do kodyfikacji lat 30 -tych. I tak, kodeks zobowiązań i prawo o spółkach powstał w roku 1933, kodeks handlowy zatwierdzono w 1934 roku, a polskie prawo wekslowe i czekowe ustalono ostatecznie w 1936 roku.

Polskie prawo o notariacie powstało w 1933 roku a zaczęło obowiązywać od 1 stycznia 1934 r. Po zakończeniu II wojny światowej notariat polski odbudował się w dawnym kształcie, ale niestety nie na długo.

W latach powojennych notariusze stali się urzędnikami państwowymi, działającymi w utworzonych państwowych biurach notarialnych, którym ciągle dokładano administracyjnych obowiązków, aż w listopadzie 1964 r. dołożono im prowadzenie ksiąg wieczystych.

Prawie wszystkie reformy w polskim notariacie dzieją się za sprawą jego samorządu. Polski notariat w obecnym kształcie działa już od kilkunastu lat. Został reprywatyzowany ustawą Prawo o notariacie z 14 lutego 1991 r. Obecnie działa w Polsce 1965 notariuszy w ponad tysiąc czterystu kancelariach notarialnych, najczęściej jednoosobowych zgrupowanych w 11 izbach notarialnych. Działają także wieloosobowe spółki notarialne.

Polski notariat równolegle ze zmianą własnych struktur zabiega o umacnianie kontaktów międzynarodowych. Korzystał w ten sposób ze wsparcia i doświadczeń notariatów europejskich. Polski notariat stał się członkiem Międzynarodowej Unii Notariatu Łacińskiego w kwietniu 1992 roku podczas Kongresu Unii w Cartagenie w Kolumbii. Współpracuje stale z Radą Europy w zakresie gwarancji praw i swobód niezależnego notariatu.

Według polskiego wzoru sprywatyzowały się już notariaty Rosji, Łotwy, Litwy, Estonii, Czech. Ponadto poszczególne Izby Notarialne nawiązały własne kontakty i kontynuują bieżącą współpracę w wymianie doświadczeń czy staży naukowych i praktycznych z Izbami notariuszy we Francji, Belgii, Holandii, Hiszpanii, Austrii czy Niemczech.

Osobom zainteresowanym polecamy lekturę prac: Piotra Langowskiego „Notariat” wyd. LEX 1998, Aleksandra Oleszko „Ustrój polskiego notariatu” wyd. Zakamycze 1999, Doroty Malec „Notariat drugiej Rzeczypospolitej” wyd. UJ 2002, oraz Krzysztofa Skupieńskiego „Notariat publiczny w średniowiecznej Polsce” wyd. UMCS 2002.